Bazı şive ve ağızlar

 

ŞİVE ÖZELLİKLERİ

Ulus şivesi, kültürel zenginliğimizin bir göstergesi olan yöresel şive özellikle­rimiz açısından ilgi çekicidir. Uluslu günümüzde yazım ve anlatım dilini en iyi şe­kilde kullanırken yöresel şiveyle konuşmaktan ayrı bir zevk alır. isteğini; bazı ke­limeleri kısaltıp bazı kelimeleride uzatarak, bazende yöresel tarzda anlatır. Ba-zende konuşma dilinde harflere yer değiştirerek kouşur. Örneğin: Recep (Er-cep), Razaman (Irmazan), ibrahim (ibram) gibi... Her lisanda her yörede değişik şive ve ağızlar olduğu gibi yöreleremizde de değişik şive ve ağızlar vardır. Şive­lerimizde başlıca harf değişimi, K harfinin G harfine dönüştümüdür. Örneğin: Ka­ra (Gara), Kadı (Gadı), Karı (Garı) gibi... Kelimenin sonu R harfiyle bitip çoğul ta­kısı gelirse R harfini telaffuz etmeyip, çift L olarak telaffuz edilir. Örneğin: Güler­ler (Gülller), Giderler (Gideller), Gelirler (Geliller) gibi... Konuşma dilinde bazen­de N harfine yer değiştirip Y harfine dönüştürülür. Örneğin: Babanın (Babanıy), Kimsin (Kimsiy) gibi... Bu örnekleri çoğaltarak mümkündür. Konuşma dilinde bir çok harfin yer değiştirdiğini, yörelerimizin şive özelliklerini ve diğer harf değişim­lerini inceleyip bazı şive ve ağızları beğeninize sunmaya gayret ettik.

BAZI ŞİVE VE AĞIZLAR



 

 

ABLA

Ciye

 

AYVA

: Hayva

 

ABDİPAŞA

Abdubaş

 

AZARLAMA

: Azallama

 

ACELE

Becit

 

AZARLARIZ

: Azallaruz

 

ACEMİ

Acama

 

AZICIK

: Eycük

 

AÇIYORLAR

Açıyala

 

ALIRIM

: Alurun

 

AĞAÇ

Avaç

 

ALIRSINIZ

: Alusuz

 

AĞLIYORLAR

Ağlayala

 

ALIYORLAR

: Alıyala

 

AĞIL

Geylik

 

ALIŞ-VERİŞ

: Aksata

 

AĞUSTOS

Alostos

 

AMCA

: Emmi

 

AHIR

Dam

 

AMCA

: Abca

 

AKILSIZ

Agulsuz

 

ANAHTAR

: Enehter

 

AKŞAM

Asam

 

ANLAŞTIK

: Anaşdug

 

ALÇACIK

Alçacug

 

ANLARLAR

: Annalla

 

ALDIRMA

Alduma

 

ANLIYOR

: Agnaya

 

ALAY ETMEK

Gaynamak

 

ANLARIZ

: Ananaruz

 

ALMAN

Alaman

 

ANLASA

: Ağnasa

 

ALACAK-BORÇ

Dakanak

 

APTAL

: Mangafa

 

ALAMAYIZ

Alamaruz

 

ARKADAŞLIK

: Argadaşluk

 

ATEŞ

Hataş

 

ARTIK

: Gartuk

 

ATTIK

Addug

 

ARTIRIYORUM

: Arturuyon

 

ATEŞLİ

Afatlı

 

ASFALT

: Asvad

 

AVLU KAPISI

Germeç

 

ASTARLAMA

: Asdallama

 

AVUKAT

Abugat

 

AŞÇI

: Accı

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-B-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BABA

: Buva

 

BOĞA

: Bova

 

BALKON

: Günnük

 

BOHÇA

: Bocca

 

BAĞIRSAK

: Boğursak

 

BOĞAZ

: İmük

 

BAKRAÇ

: Bargaç

 

BÖBREK

: Böğrek

 

BANKA

: Panga

 

BÖCEK

: Becek

 

BAHANE

: Mahna

 

BÖREK

: Berek

 

BAHÇE

: Bacca

 

 

 

A-

ABLA-Ciye
AYVA-Hayva
ABDİPAŞA-Abdubaş
AZARLAMA-Azallama
ACELE-Becit
AZARLARIZ-Azallaruz
ACEMİ-Acama
AZICIK-Eycük
AÇIYORLAR-Açıyala
ALIRIM-Alurun
AĞAÇ-Avaç
ALIRSINIZ-Alusuz
AĞLIYORLAR-Ağlayala
ALIYORLAR Alıyala
AĞIL Geylik
ALIŞ-VERİŞ Aksata
AĞUSTOS Alostos
AMCA Emmi
AHIR Dam
AMCA Abca
AKILSIZ Agulsuz
ANAHTAR Enehter
AKŞAM Asam
ANLAŞTIK Anaşdug
ALÇACIK Alçacug
ANLARLAR Annalla
ALDIRMA Alduma
ANLIYOR Agnaya
ALAY ETMEK Gaynamak
ANLARIZ Ananaruz
ALMAN Alaman
ANLASA Ağnasa
ALACAK-BORÇ Dakanak
APTAL Mangafa
ALAMAYIZ Alamaruz
ARKADAŞLIK Argadaşluk
ATEŞ Hataş
ARTIK Gartuk
ATTIK Addug
ARTIRIYORUM Arturuyon
ATEŞLİ Afatlı
ASFALT Asvad
AVLU KAPISI Germeç
ASTARLAMA Asdallama
AVUKAT Abugat
AŞÇI Accı

-B-



BABA Buva
BOĞA Bova
BALKON Günnük
BOHÇA Bocca
BAĞIRSAK Boğursak
BOĞAZ İmük
BAKRAÇ Bargaç
BÖBREK Böğrek
BANKA Panga
BÖCEK Becek
BAHANE Mahna
BÖREK Berek
BAHÇE Bacca
BOYUNDURUK Bondurug
BAKNOT Pangonat
BULAMAYIZ Bulamaruz
BARDAK Bağırdak
BULUYORLAR Buluyala
BASTON Deynek
BUGÜN Boğun
BAŞLIYORLAR Başlayala
BUDALA Dangalak
BAVUL Boğul
BURALAR Bulla
BEDDUA Bettüve
BUĞDAY Biydey
BİRAZ Biraccug
BUNLAR Bunna
BİLİRSİN Bilisüğ
BÜYÜK Böyük
BİBER Beber
BÜYÜKBABA Gocabuva
BİR LİRA Billere
BÜYÜKANNE Ebe
BİRADER Bilader
BÜYÜKANNE Beyna
BİSKÜVİ Pisküt
BÜYÜMEYİZ Büyümerüz

C-Ç
CANLI Cannı
ÇATLAMA Pallanma
CAHİL Cayil
ÇARŞAMBA Abdubaşpazarı
CEVAP Cuvap
ÇEKİRDEK Çikirdek
CEVİZ Cöğüz
ÇIBLAK Cıbıldak
CEVİZKÜTÜĞÜ Bığır
ÇIBAN Cuban
CERAHAT Ciret
ÇIKRIK Çıkuruk
CILK Çılık
ÇİMDİK Cimcuk
CIVIK Cuğuk
ÇİNGENE Cingan
CIRLAMA Cıllama
ÇOCUK Uşak
CİMRİ Gıtmir
ÇOCUK AĞLA. Cıllamak
ÇABUK Yalapuk
ÇOGALAMAYIZ Çoğalamaruz
ÇABUCAK Çobçak
ÇOK İYİ Zollu
ÇAĞIR Çoğur
ÇUVAL Çuğal

D-E

DAĞINIK Çapaçul
EYİK Eyük
DAVUL Doğul
EKŞİ Eyşi
DEDE Büyükbuva
EKŞİMEK Fışıramak
DEĞİRMEN Deymen
EKSİK Eysük
DEĞİŞTİRME Tokurcum
EKEMEYİZ Ekemerüz
DELİKANLI Deligannı
ELBİSE Urba
DELİVERMEK Delivemek
ELBET Helbet
DEVAMLI Doğamlı
ELHAVLUSU Peşkir
DİNLİYORLAR Diyneyala
ELMA Alma
DÜĞÜM Tüğnük
EMZİK Sormuk
DÜNÜR Düşü
ENSE Eyse
DÜŞÜNEMEYİZ Düşünemerüz
EŞEK YAVRUSU Godak
DÜŞMÜYOR Düşmeya
ENLİ Enni
DÜŞMEYİZ Düşmerüz
EVSAHİBİ Evsabı

F-G

FABRİKA Poğurga
GEBE Buzlacı
FAKİR Ekdü
GEÇEN SENE Bıldır
FATMA Hatma
GELİYORLAR Geliyala
FIRSAT Hürset
GELİR Gelü
FIRIN Hurun
GELEMEYİZ Gelemerüz
FITIK Gılcır
GIRTLAK imük
FIÇI Huçu
GİYSİ Urba
FIRLAMA Çığma
GÖMLEK Kapela
FİLİZ Şıvgar
GÜBRE Kemre
FİTİL Fidil
GÜBRE Fışkı
FİTNE Müzevirci
GÜLEMEYİZ Gülemerüz
FAKİR Fukara
GÜLÜŞME Sırıtma
GAM Gasafet
GÜNEŞ Güncüvez
GAYRI Gartuk
GÜNLER Günne

H-I-İ

HABER Habar
ISMARLAMA Ismallama
HABERLER Haballa
ISSIZ Issuz
HALSİZİM Halsuzun
ISSIZ YER lyuk
HARÇLIK Haşluk
ISINAMAYIZ Isınamaruz
HAYVAN YEMİ Alaf
İBRAHİM ibram
HAPİS Mapus
İBRİK Ipruk
HAVLAMA Ürüme
İDDİA Itta
HAYLAZ Gopuk
İHTİYARLAR Ettiyalla
HAPŞIRMA Aksırma
İNDİRME indüme
HOROZ Foraz İNSAN iysan
HORLAMA Hollama
İNDİRİYOR Endürüya
HURDA Furda
İNŞAALLAH İşallah
HÜKÜMET Hökumet
İSMAİL ismeyil
HÜSEYİN Şeyin İ
STEYECEĞİZ İsteycug
HÜRMET Hörmet
İSTİYORLAR isteyela
IHLAMUR Oklamur
İSTEMEYİZ İstemerüz
ILIK llug

K

KABARCIK Gabarcug
KAÇMA Sıvışma
KAÇIRMA Gaçuma
KARDEŞ Garaş
KAKIŞTIRMA Gakuştuma
KARDEŞ Gardaş
KALDIRIM Galdurum
KANDIRMA Ganduma
KALIR Galu
KALP Galip
KALORİFER Galifer
KAVAK Govag
KAPLUMBAĞA Gaplumba
KAPATMA Gapama
KAPTIRMA Gaptuma
KAÇIRMIŞ Gaçumuş
KARARLAMA Garallama
KADIN Gadun
KARANLIK Garanuk
KAÇIYORLAR Gaçıyala
KARIŞIK Garuşuk
KAŞINMA Gidişme
KAŞAĞI Gaşov
KARIŞTIRMAK Debertlemek
KAŞIK Gaşug
KARIŞTIRMAYIZ Garuştumaruz
KAVUK Gağug
KENDİNİ Gendünü
KAVUN Gavun
KINAMA Danama
KAYNANA Gayna
KINAMA Acaplama
KARA Gara
KIYMETLİ Gıymatlı
KALDIK Galdug
KIBLE Gıbla
KALDIRMA Galduma
KIRAĞI Gırov
KARANLIK Garanug
KIRIK Gıruk
KAÇIYOR Gaçıya
KISIK Gısug
KALKIYORLAR Galkıyala
KISIRLIK Gısıllıg
KANDIRMA Ganduma
KIZAMIK Gızamuk
KAPTIRMA Gapduma
KIZILCIK Kiren
KALÇA Çon
KOMŞU Goşu
KARIŞIK İŞLER Çıturuk
KOŞMA Seyitme
KALKMA Gakma
KOYMUŞ Gomuş
KAZIK Gazug
KOVALAMA Govaşlama
KAÇ Gac
KUDURMUŞ Guduruk
KARŞI Garşu
KURULUK Gulluk
KAYIP OLMA İbidibi yok
KÜÇÜCÜK Cıggada

L-M-N

LADES Yades MENFEAT Mafat
LAHANA Mancar MEZBAHA Mezba
LASTİK Irasdık MERKEP Gocagulak
LAYIK İlayık MISIR Misir
LAZIM ilazım MİSKİN Sümsüg
LAKAP Lağap MUTABIK Antag
LAZ Haz MUHABİR Mabir
LEZZET Zellet MUŞMULA Töngel
LEĞEN İlyan MUHAFIZ Mafız
LÜKS Lüküs MUŞAMBA Nişamba
MUHACİR Macir MUVAZENE Mazene
MAHKEME Maggeme MÜTEAHHİT Mütayit
MAĞAZA Maza NAYLON Laylon
MANDA Kömüş NAZARLIK Nazallug
MAĞARA Mara NALLAYAMAYIZ: Nallayamaruz Nallayamayaruz
MERDİVEN Merduman NEDİR Nedü
MERAK Marag NE EDECEĞİZ Nedecüg
MENTEŞE Gullep NİÇİN Neyçün
MEYVA Yemiş NİŞANLARIZ Nişannaruz
MEZARLIK Mezellüg NUDUL Mudul

O-Ö-P

OĞLUM Ayol PABUÇ Bobuç
OKLAVA Okluğ PADİNAJ Badanaj
OLABİLİR Olabilü PASAPORT Paşport
OLUK Ulug PANTALON Pontul
ONLAR Onna PALAVRA Partal
OLUVERDİ Oluvadu PAKET Pekat
OLAMAYIZ Olamaruz PATATES Gumpir
OLACAĞIM Olacug PALAMUT Pelit
ÖDEYEMEYİZ Odeymerüz PATİKA YOL Çılbır
ÖFKE Hışım PATİSKA BEZİ Hümayun
ÖKSÜZ Ösüz PEKMEZ Bekmez
ÖNLÜK Önüg PİŞİK Bişüg
ÖVENDERE Üfendere PİŞİRME Bişüme
PİJAMA Piçama

R-S-Ş

RAMAZAN Irmazan SEMİZ Semüz
RAHATSIZ iratsuz SEPET Çit
RAZI Irza SEVAP Sovap
RANZA Iranza SERİLİR Serülü
RECEP Ercep SICAK Iccak
RENÇBER ileçber SICAK ALMA Gızışma
REİS ireyz SIĞIRLAR Sığılla
RÜYA Ürya SİGARA Cuvara
RİCA İrca SİLKELEMEK Irgalama
RUHSAT Hürsendiye SİYAH Gara
RUH Uruh SÖYLENME Ürdeleme
SABAH Zabag SÖYLEME Deyveme
SAĞDIÇ Salduç SULU Cuvuk
SAMANLIK Samaluk SÜREMEYİZ Süremerüz
SANIRIM Sanudum ŞAKACI Maytap
SALYANGOZ Sülüg ŞAPKA Şagba
SAYGINLIK Saygunnuk ŞAHİT Şayit
SANDIK Sanduk ŞIMARIK Şımarug
SAKLANMA Siynenme ŞİŞKO Gebelek
SALIVERME Goyvama ŞİMDİ Sindik
SALYA Salla ŞOFÖR Sefer
SEBZE Zerzavat ŞURALARDA Şullada
SEVDİĞİM Sevdüm ŞÜKÜRLER Şükülle
SEVİLMEYEN KİŞİ Şifret ŞÜKREDEMEYİZ Şükredemerüz

T-Ü-V

TAKLİT Mugallit ÜNLÜ Ünnü
TAVŞAN Davşan ÜRKEK Ötlek
TARLA Talla
ÜŞENİR Öşenü
TAKTIRIYORLAR Dakduruyala
ÜFLEYEMEYİZ Üfleyemerüz
TAZE Imırga
VALİZ Boğul
TEKERLEK Tekellek
VARIRIK Varun
TEMBEL Dembel
VEBAL Maba!
TEVEK Düvek
VEFAT Mafat
TEYZE Deyze
VEREMEYİZ Veremerüz
TIRNAK Dırnak
VER Ve
TIRNAKLARIZ Dımaklaruz
UFAK Üfecük
TOMURCUK Cücük
UĞRAŞMA Üğreşme
TUTUYORLAR Dutuyala
UĞRAŞAMAYIZ Üğreşemerüz
TUTTURAMAYIZ Dudduramaruz U
ĞURLAR Uğulla
TUTAMAYIZ Dutamaruz
UNLAMA Unnuma
TUZ Duz
UTANIR Otonu
TUZLAYAMAYIZ Duzlayamaruz
UNUTAMAYIZ Unutamaruz



VURMA Furma
YAPIVERMELİ Yapıvamaiı
VURURSAM Vurasam
YATAMAYIZ Yatamaruz
VURAMAYIZ Vuramaruz
YENGE İğne
YENGEÇ Yanuç
YESİNLER Yisinne
YAKIŞMAYIZ Yakışmaruz
YIPRANMIŞ Pörsük
YALAN Kıtır
YUVARLAK Yuvallak
YALNIZ Yalağuz
YUFKA Yoka
YANGIN Yangun
YUKARILAR Yokalla
YAVAŞ ADIM Gıdım
YÜKSEK Yüğseg
YAŞÇA KÜÇÜK Hıra
ZAHİRE Zara
YANAŞAMAYIZ Yanaşamaruz
ZAYIF Gegüg
YAYIK Yeyüg
ZEMHERİ Zamharı
YARIK Yarug
YARILMA Pallanma
ZORLU Zollu
YAĞMURLU Yağmullu
ZORLAYAMAYIZ Zollayamaruz